Ôn tập phần tập làm văn – Ngữ văn 9

Nội dung tài liệu: Ôn tập phần tập làm văn – Ngữ văn 9

1. ÔN TẬP PHẦN TẬP LÀM VĂN – NGỮ VĂN 9 I. Lý thuyết: 1. Thế nào là phép lập luận phân tích? Thế nào là phép lập luận tổng hợp? 2. Thế nào là nghị luận về một sự việc hiện tượng? . Dàn bài cho kiểu bài nghị luận về một sự việc, hiện tượng: a. Mở bài: -GT sự việc, hiện tượng ( Vào bài trực tiếp, gián tiếp bằng danh ngôn ) - Nêu suy nghĩ khái quát của em về sv, hiện tượng. b. Thân bài: chuyển ý - Nêu thực trạng, biểu hiện, dẫn chứng trong đời sống, xã hội về sv, hiện tượng. - Nêu nguyên nhân của sv, hiện tượng. - Phân tích mặt lợi, hại của sv, hiện tượng. - Giải pháp- Lời khuyên c. Kết bài: Khẳng định lại vấn đề của sv, hiện tượng, rút ra bài học cho bản thân và mọi người. Lưu ý: Khi viết cần trình bày đánh giá cá nhân về những sv, hiện tượng. 3.Thế nào là nghị luận về một vấn đề tư tưởng , đạo lí? . Dàn bài cho kiểu bài nghị luận về một vấn đề tư tưởng, đạo lí. - NL về một vấn đề tư tưởng, đạo lí là bàn luận về 1 vấn đề thuộc lĩnh vực tư tưởng, đạo đức, lối sống, đạo lí của con người. - Tư tưởng: lòng yêu nước, lòng yêu biển đảo, quê hương, tình yêu với Bác Hồ. - Đạo đức: tính trung thực, lòng dũng cảm, tính khiêm nhường - Đạo lí: lòng biết ơn, sống thủy chung, tình yêu thương - Lối sống: hưởng thụ của giới trẻ, bệnh vô cảm a. Mở bài:- GT vấn đề tư tưởng đạo lí cần bàn luận, trích dẫn đề. - Nhận xét chung của em về tư tưởng, đạo lí. b. Thân bài: - Giải thích nghĩa đen, nghĩa bóng của tư tưởng, đạo lí hoặc khái niệm. - Phân tích dẫn chứng, biểu hiện trong đời sống để chứng minh cho tư tưởng, đạo lí ấy. - Phân tích mặt lợi, hại, mặt đúng hoặc sai của vần đề. -Bàn luận, mở rộng vần đề ( phân tích mặt trái) - Lời khuyên. c. Kết bài: Khẳng định lại vấn đề. - Suy nghĩ và rút ra bài học, hành động của bản thân. Lưu ý: Cần đưa vào MB, TB, KB những câu danh ngôn, câu nói, lời bài hát II. Gợi ý một số đề nghị luận : Đề 1: Suy nghĩ về việc học đối phó. (sự việc, hiện tượng) 1. MỞ BÀI
2. + Nguyễn Thiếp đã từng nói: “ Ngọc không mài không thành đồ vật, người không học không biết rõ đạo: + Hay “ Rễ của học tập thì đắng, quả của học tập thì ngọt” - Giới thiệu vấn đề học đối phó. 2. THÂN BÀI Giải thích học đối phó là gì? - Học tập mà không có hứng thú, say mê, không tìm hiểu, không động não, ham thích. - Học vi bị ép buộc, áp đặt từ ba mẹ, gia đình. Nêu một vài ví dụ điển hình thể hiện cách học thụ động này: - Chép sách, chép bài của nhau khi thầy cô giao bài tập. - Hỏi bạn, nhìn bài, làm mọi cách gian lận để có điểm cao. - Khi thầy cô giảng bài, lơ đễnh làm việc riêng, uể oải chép bài cho được cái mác "siêng học. Tác hại của việc học đối phó: - Ảnh hưởng đến tâm lý, gây thụ động, dẫn đến nhàm chán. - Mất căn bản, nạn học sinh "nhảy lớp", bị lưu ban hoặc may mắn được học lên lớp mà chính tả còn sai, không hiểu gì... - Ảnh hưởng đến sự trung thực của con người, học sinh đánh mất dần những nhân cách tốt. - Về lâu dài, làm suy thoái nền giáo dục nước nhà. ---> Những người học đối phó không bao giờ đạt thành công thực sự trong đường đời. Cần phải làm gì để ngăn chặn nạn học đối phó? - Học sinh chúng ta phải thay đổi ngay từ hôm nay, phải chủ động tìm hiểu và tiếp thu kiến thức. - Ứng dụng những công nghệ hiện đại để giúp ích cho việc học tập. - Trung thực khi thi cử , đạt kết quả từ chính năng lực của mình. III. KB: - Khẳng định lại giá trị đích thực của việc học. - Tự nhủ sẽ luôn học tập tốt, bằng chính khả năng và thực lực của mình. - Kêu gọi thiếu niên chủ động học tập, vì tương lai đất nước, vì hạnh phúc mỗi con người. Đề 2: Hiện tượng học sinh nghiện facebok(sự việc, hiện tượng) Mở bài: Dẫn dắt từ vấn đề các mạng xã hội hện nay rồi vào đề tài facebok Nêu ra luận điểm chính của bài viết là “con dao hai lưỡi” facebook Thân Bài - Giải thích Khái niệm facebook: Là một mạng xã hội được truy cập miễn phí, là nơi mà người dùng có thể tham gia các mạng lưới được tổ chức theo thành phố, nơi làm việc, trường học hoặc khu vực để liên kết và giao tiếp với người khác. “Con dao hai lưỡi”: Nhằm nói về mặt tích cực và tiêu cực mà facebook đem lại cho người dùng. - Hiện trạng sử dụng facebook ở Việt Nam hiện nay Theo số liệu thống kê mới nhất (11/2014) thì có 38% dân số Việt Nam sử dụng internet và khoảng 26% dân số sử dụng facebook, 47% dành 3 tiếng để dùng facebook một ngày. Những hoạt động mà giới trẻ thường thực hiện khi lên facebook là bình luận và chia sẻ: 65% nam, 70% nữ thường chia sẻ các bài viết, 56%nam và 62% nữ thường xuyên tag
3. Ở Việt Nam có 44% có trên 400, 13% trên 1000 bạn bè trên Facebook, nhưng trong đó 36% người trả lời rằng phân nửa số bạn đó là người lạ. - Nêu lợi ích mà facebook mang lại Facebook giúp kết nối giữa con người với con người ở khắp mọi nơi, kể cả trong nước và trên thế giới. Bạn có thể dễ dàng làm quen với những người bạn mới nhờ tính năng chat miễn phí và không giới hạn của facebook. Facebook giúp con người học hỏi được nhiều kiến thức bổ ích nếu sử dụng các thông tin một cách hợp lí. Facebook giúp cập nhật thông tin một cách nhanh chóng, kịp thời (đây là điều cần làm trong xã hội hiện đại). Điều này giúp chúng ta nắm bắt thông tin của bạn bè cũng như những điều xảy ra quanh mình một cách nhanh chóng. Facebook là phương tiện giúp bạn bày tỏ quan điểm của bản thân như: Quan niệm sống, phong cách thời trang Facebook là công cụ giúp việc học cũng như làm việc trở nên thuận tiện và dễ dàng hơn nhờ tính năng chat nhóm. -Tác hại do facebook gây ra Facebook có thể làm cho người dùng bị “nghiện”. Người nghiện facebook có thể quên hết mọi thứ như: Thời gian, công việc, gây lãng phí sức khỏe, tiền bạc, thời gian, học hành Facebook gây ảnh hưởng đến sự riêng tư của con người, bởi nhiều người dùng không cẩn trọng dẫn đến tình trạng bị đánh cắp thông tin cá nhân, bị lừa đảo Nhiều người sử dụng facebook cho mục đích xấu như: Bôi nhọ danh dự, nhân phẩm người khác, phát tán các thông tin xấu, không đúng sự thật gây rối loạn Facebook làm giảm tương tác giữa con người và con người: Người dùng bước vào thế giới ảo mà quên mất thế giới thật, không quan tâm đến những người xung quanh, vô cảm, thờ ơ với nhau Facebook có thể làm con người ta lâm vào trạng thái tâm lý tiêu cự như: Ghen tị, mặc cảm, suy sụp tinh thần do bị bôi nhọ danh dự, nhân phẩm. - Biện pháp giải quyết Về phương diện nhà quản lí: Cần đưa ra các biện pháp, các công cụ làm lành mạnh môi trường facebook. Gia đình, nhà trường: Cần quan tâm, giáo dục, định hướng cho học sinh để các em sử dụng facebook một cách hữu ích. Bản thân giới trẻ: Cần có ý thức khi sử dụng facebook. Cần luôn luôn giữ trạng thái tỉnh táo, làm chủ được bản thân và không sử dụng facebook vào mục đích thiếu lành mạnh. Kết bài Nhấn mạnh rằng facebook là mạng xã hội vừa có lợi lại vừa có hại, nhưng người dùng phải biết phát huy cái lợi và loại bỏ cái hại. Đề 3 : Suy nghĩ của em về lòng hiếu thảo. (tư tưởng, đạo lí) 1. MỞ BÀI: - Từ xưa đến nay, lòng hiếu thảo luôn là tiêu chuẩn đầu tiên của nền tảng đạo đức. - Bởi lẽ có hiếu thảo với cha mẹ mới trở thành người, là thước đo phẩm chất của của mỗi con người. 2.THÂN BÀI:
4. Thế nào là lòng hiếu thảo? - Hiếu thảo là thái độ tôn kính, biết ơn của con cái đối với cha mẹ. Vì sao phải hiếu thảo với cha mẹ? - Hiếu thảo là truyền thống đạo đức tốt đẹp của người Việt, đã được phản ánh trong rất nhiều ca dao: + “Một lòng thờ mẹ kính cha Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con” + “Công cha nặng lắm ai ơi Nghĩa mẹ bằng trời chin tháng cưu mang.” Dẫn chứng: +Theo Hiếu tử truyện, lão Lai Tử người nước Sở thời Xuân Thu tuy đã già mà vẫn còn nhảy múa ở ngoài sân cho cha mẹ xem để mua vui cho cha mẹ. + Nàng Cúc Hoa dắt mẹ bị mù đi ăn xin, khi túng quẫn cắt thịt ở cánh tay nướng cho mẹ ăn đỡ đói. Và còn biết bao tấm gương hiếu thảo khác nữa. -Đó là công lao vô cùng to lớn của cha mẹ đã nuôi dạy con cái nên người. Cha mẹ đã dành tất cả tình yêu thương và dành những gì tốt đẹp nhất cho con. Cần phê phán những kẻ bất hiếu Tuy nhiên vẫn có một số người ích kỉ chỉ vì tiền mà ngược đãi cha mẹ hoặc bỏ mặc cha mẹ lúc ốm đau. Lấy dẫn chứng Ý nghĩa vấn đề đối với cuộc sống, nhất là bản thân - Hiếu thảo là phẩm chất tốt đẹp của con người.Vì vậy bổn phận của con cái phải hiếu thảo với cha mẹ, phải biết ơn và kính trọng cha mẹ. - Khi còn nhỏ, chúng ta phải ngoan ngoãn vâng lời, giúp đỡ cha mẹ. Khi cha mẹ đau ốm, già yếu phải hết lòng chăm sóc, phụng dưỡng. 3.KẾT BÀI - Lòng hiếu thảo lả đạo lí làm người, là truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta. Truyền thống này cần phải kế thừa và phát huy trong mọi thời đại. - Nghĩ về công sinh thành dưỡng dục của cha mẹ, càng thấy thương cha mẹ hơn. Em sẽ cố gắng học tập và luôn làm cho cha mẹ vui lòng để đền đáp công lao to lớn mà cha mẹ đã dành cho em. Đề 4: Suy nghĩ của em về “Tôn sư trọng đạo”(tư tưởng, đạo lí) 1. MỞ BÀI - “Tôn sư trọng đạo” là truyền thống quý báu của dân tộc ta từ xưa đến nay. - Truyền thống đó đã trở thành phẩm chất tối thiểu nhất mà mỗi người trong chúng ta cần phải có. 2.THÂN BÀI: a/ Giải thích: - Ông cha ta dạy” Tôn sư trọng đạo” nhằm nhắc nhỡ chúng ta phải biết tôn trọng, kính yêu, lễ phép với những người dạy dỗ mình dù ít hay nhiều : - “ Nhất tự vi sư bán tự vi sư” - Muốn sang thì bắt cầu kiều
5. Muốn con hay chữ phải yêu lấy thầy b/Tại sao phải tôn sư trọng đạo? -Thầy dạy ta, cho ta cái chữ, dạy cho ta điều hay lẽ phải, dạy cho ta đạo lí làm người, chắp cánh cho ta thực hiện những ước mơ, hoài bão. Vì vậy người thầy cũng có thể ví như bậc sinh thành. Mình yêu thương kính trọng cha mẹ bao nhiêu thì đối với thầy dạy dỗ chúng ta, chúng ta cũng có thái độ như vậy. - Chúng ta quên sao được thầy giáo Nguyễn Tất Thành người đã khai sinh ra nước Việt Nam dân chủ cộng hoà, cùng với các học trò xuất sắc như: Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp đã làm rạng rỡ non sông đất nước ta. Dẫn chứng: Ông Phạm Sư Mạnh, một người học trò giỏi của thầy Chu Văn An cho dù đã thành đạt làm quan lớn, địa vị lớn hơn thầy mình nhiều nhưng vẫn giũa lể phép với thầy. khi về thăm thầy, ông cho lính ngựa đứng ngoài ngõ, ông đi bộ vào nhà thăm thầy và quỳ xuống lạy thầy. Thật là tấm gương sáng để chúng ta noi theo. c/Cần phê phán những ai? - Tuy nhiên cũng có không ít người có những lời nói, hành động vô lễ xúc phạm thầy cô. Đó là hành động đáng chê trách. - Chúng ta cần nhỡ mọi người nhìn lại cách ứng xử, thái độ của mình đối với thầy cô. 3.KẾT BÀI - Đến bây giờ, truyền thống tôn sư trong đạo vẫn còn giữ nguyên giá trị của nó. -Vì vậy khi còn là học sinh trên ghế nhà trường hãy thể hiện tinh thần tôn sư trong đạo hơn nữa, cố gắng học tập để thầy cô vui long. Hãy giữ nét đẹp truyền thống của dân tộc ta, hãy biết ơn người đã dạy ta những bài học hay với bao công sức, sự hy sinh thầm lặng như lời bài hát: “Khi thầy viết bảng Bụi phấn rơi rơi Có hạt bụi nào Rơi trên bụt giảng Có hạt bụi nào Vương trên tóc thầy” Đề 5:Tinh thần tự học ( nghị luận về Tư tưởng, đạo lí) I.MB : - Nguyễn Thiếp từng nói: Ngọc không mài không thành đồ vật, người không học không biết rõ đạo”.Hiện nay việc học là một nhiệm vụ quan trong và cần thiết của giới trẻ. - Một số bạn vẫn còn lười biếng, học vẹt, học tủ mà chưa tự giác có tinh thần tự học. II.TB : 1) Giải thích: -“Tự học” nghĩa là tự mình vạch ra kế hoạch, tự mình đặt ra biện pháp để giúp cho việc học tốt hơn. -“Tự học” là phần làm việc ở nhà trước khi vào lớp để học tốt hơn. - Tự học là không ai bắt buộc mà tự mình tìm tòi, học hỏi để hiểu biết thêm. 2/ Tinh thần tự học thể hiện thế nào?
6. - Ở lớp chú ý nghe giảng bài, đọc schá và làm bài tập, tích cực suy nghĩ, sáng tạo nhằm rút ra những điều hữu ích cho bản thân, mạnh dạn hỏi những điểu chưa biết ở người dạy. - Tự mày mò tìm hiểu, sưu tầm các bài tập nâng cao để làm nhanh nhất, dễ hiểu nhất. - Biết vận dụng lí thuyết vào thực tế cuộc sống. 3) Chứng minh về tinh thần tự học: - Trong thực tế có biết bao gương tự học đã làm nên như: + Mạc Đỉnh Chi tự học thi đỗ Trạng nguyên, + Nhà toán học Lương Thế Vinh từ một đứa trẻ chăn trâu vẫn luôn tu chí học hành + Bác Hồ tự học và biết nhiều thứ tiếng, hiểu biết nhiều văn hóa, lịch sử nhân loại, người trở thành một danh nhân văn hóa thế giới.. + Học giả Đào Duy Anh, tác giả nhiều từ điển, nhiều công trình nổi tiếng ... 4/ Lợi ích của việc tự học. - Tự học giúp chúng ta nhớ lâu bổ khuyết nền giáo dục ở trường, bắt kịp những kiến thức phong phú, mới mẻ, đáp ứng được nhu cầu của thời đại. Dù làm ngành gì, nghề gì cũng cần tự học thường xuyên. Nếu không chúng ta sẽ trở nên lạc hậu, cũ mòn. - Đồng thời, bên cạnh việc đem lại những kiến thức, việc tự học cũng đem lại sự hứng thú, yêu thích lĩnh vực mà mình theo đuổi. 5) Mở rộng:Phê phán những kẻ lười học, học đối phó, xem việc học là khổ sở, là bắt buộc nên chán học, lười học. .III.KB : - Tinh thần tự học rất cần cho tất cả mọi người. -Tinh thần tự học giúp con người nâng cao kiến thức, tự làm chủ lấy mình, tự đặt ra kế hoạch trong học tập. - Mỗi học sinh cần đề ra cho mình biện pháp tự học tốt nhất. THAM KHẢO MỘT SỐ ĐỀ NGHỊ LUẬN VỀ THƠ: Đề 1:Suy nghĩcủa em về bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ”của Thanh Hải *Gợi ý: a. Mở bài: - Giới thiệu tác giả. - Hoàn cảnh ra đời đặc biệt của bài thơ . - Những xúc cảm của tác giả trước mùa xuân của thiên nhiên, đất nước và khát vọng đẹp đẽ muốn làm “một mùa xuân nho nhỏ” dâng hiến cho cuộc đời. b. Thân bài *Mùa xuân của thiên nhiên - Bức tranh mùa xuân tươi đẹp, trong sáng, gợi cảm, tràn đầy sức sống, tươi vui rộn rã qua các hình ảnh thơ đẹp: Bông hoa tím biếc, dòng sông xanh, âm thanh của tiếng chim chiền chiện - Nghệ thuật: + Từ ngữ gợi cảm, gợi tả. + Đảo cấu trúc câu. + Sử dụng màu sắc, âm thanh + Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác trong câu thơ: “Từng giọt long lanh rơi. Tôi đưa tay tôi hứng”. -> Cảm xúc : say sưa, ngây ngất của nhà thơ trước cảnh đất trời vào xuân
7. * Mùa xuân của đất nước - Đây là mùa xuân của con người đang lao động và chiến đấu. - Hình ảnh biểu tượng: người cầm súng, người ra đồng -> hai nhiệm vụ chiến đấu và xây dựng đất nước. - Hình ảnh ẩn dụ: lộc non ( chồi non, lá non, sức sống của mùa xuân, thành quả hạnh phúc) trong câu thơ: “ Lộc giắt đầy trên lưng. Lộc trải dài nương mạ” - Nghệ thuật. + Nhịp điệu hối hả, những âm thanh xôn xao. + Hình ảnh so sánh, nhân hoá đẹp: “Đất nước như vì sao - Cứ đi lên phía trước” -> ngợi ca vẻ đẹp đất nước tráng lệ, trường tồn, thể hiện niềm tin sáng ngời của nhà thơ về đất nước. * Tâm niệm của nhà thơ. - Là khát vọng được hoà nhập, cống hiến vào cuộc sống của đất nước - Ước nguyện đó được đẩy lên cao thành một lẽ sống cao đẹp, mỗi người phải biết sống, cống hiến cho cuộc đời. Thế nhưng dâng hiến, hoà nhập mà vẫn giữ được nét riêng của mỗi người . c. Kết luận: - Bài thơ mang tựa đề thật khiêm tốn nhưng ý nghĩa lại sâu sắc, lớn lao. - Cảm xúc đẹp về mùa xuân, gợi suy nghĩ về một lẽ sống cao đẹp của một tâm hồn trong sáng. Đề 2: Cảm nhận của em về bài thơ “Sang thu” của Hữu Thỉnh. a. Mở bài: - Giới thiệu đề tài mùa thu trong thi ca. - Bài thơ được viết theo thể thơ năm chữ : nhịp nhàng, khoan thai, êm ái, trầm lắng và thoáng chút suy tư thể hiện một bức tranh thu trong sáng, đáng yêu ở vùng nông thôn đồng bằng Bắc Bộ. Hoàn cảnh sáng tác của bài thơ. b. Thân bài. Khổ 1: Những cảm nhận ban đầu của nhà thơ về cảnh sang thu của đất trời. - Thiên nhiên được cảm nhận từ những gì vô hình: + Hương ổi phả trong gió se + Từ “phả”: động từ có nghĩa là toả vào, trộn lẫn -> gợi mùi hương ổi ở độ đậm nhất, thơm nồng quyến rũ, hoà vào trong gió heo may của mùa thu, lan toả khắp không gian tạo ra một mùi thơm ngọt mát - hương thơm nồng nàn hấp dẫn của những vườn cây sum suê trái ngọt ở nông thôn Việt Nam. +Sương chùng chình: những hạt sương nhỏ li ti giăng mắc như một làm sương mỏng nhẹ nhàng trôi, đang “cố ý” chậm lại thong thả, nhẹ nhàng, chuyển động chầm chậm sang thu. Hạt sương sớm mai cũng như có tâm hồn - Cảm xúc của nhà thơ: + Tâm trạng ngỡ ngàng, cảm xúc bâng khuâng .Nhà thơ giật mình, hơi bối rối, hình như còn có chút gì chưa thật rõ ràng trong cảm nhận. ->những cảm nhận nhẹ nhàng, thoáng qua hay là vì quá đột ngột mà tác giả chưa nhận ra? Tâm hồn thi sĩ biến chuyển nhịp nhàng với phút giao mùa của cảnh vật. Từng cảnh sang thu thấp thoáng hồn người : chùng chình, bịn rịn, lưu luyến, Khổ 2: Hình ảnh thiên nhiên sang thu được nhà thơ phát hiện bằng những hình ảnh quen thuộc làm nên một bức tranh mùa thu đẹp đẽ và trong sáng:
8. + Dòng sông quê hương –>gợi lên vẻ đẹp êm dịu của bức tranh thiên thiên mùa thu. + Đối lập với hình ảnh trên là những cánh chim chiều bắt đầu vội vã bay về phương nam tránh rét trong buổi hoàng hôn. + Mây được miêu tả qua sự liên tưởng độc đáo bằng tâm hồn tinh tế, nhạy cảm, yêu thiên nhiên tha thiết: Khổ 3: Thiên nhiên sang thu còn được gợi ra qua hình ảnh cụ thể: nắng - mưa: - Nắng - hình ảnh cụ thể của mùa hạ. Nắng cuối hạ vẫn còn nồng, còn sáng nhưng đã nhạt dần, yếu dần bởi gió se đã đến chứ không chói chang, dữ dội, gây gắt. - Hình ảnh ẩn dụ : “Sấm cũng bớt bất ngờ. Trên hàng cây đứng tuổi” + Ý nghĩa tả thực: + Ý nghĩa ẩn dụ : c. Kết bài: - Khẳng định lại giá trị của bài thơ . - Suy nghĩ của bản thân về ý nghĩa của bài thơ. LƯU Ý: CÁC EM THAM KHẢO TÀI LIỆU ÔN TẬP (đã phát) VÀ TỰ ÔN TẬP THÊM Ở NHÀ.