Đơn công nhận Sáng kiến Hướng dẫn học sinh thực hành bài nhân giống vô tính ở thực vật

Nội dung tài liệu: Đơn công nhận Sáng kiến Hướng dẫn học sinh thực hành bài nhân giống vô tính ở thực vật

1. CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập – tự do – hạnh phúc ĐƠN ĐỀ NGHỊ CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN Kính gửi: - Hội đồng Sáng kiến Trường THPT Chuyên Quang Trung; - Hội đồng xét công nhận sáng kiến tỉnh Bình Phước. Tôi ghi tên dưới đây: Stt Họ và Tên Ngày, Nơi công Chức Trình độ Tỷ lệ (%) tháng tác danh chuyên đóng góp năm sinh môn vào việc tạo ra sáng kiến - Cử nhân 1 vi sinh – Trường THPT sinh học Nguyễn Hà 05/5/1980 Chuyên Giáo viên phân tử. 100% Thanh Phong Quang - Thạc sỹ Trung chuyên ngành sinh lí động vật Là tác giả đề nghị công nhận sáng kiến “Hướng dẫn học sinh thực hành bài nhân giống vô tính ở thực vật”. - Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: Trường THPT Chuyên Quang Trung - Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Sinh học. - Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu áp dụng thử: 01/01/2014. * Mô tả bản chất của sáng kiến: Nội dung thực hành giâm, chiết, ghép luôn được Bộ Giáo dục và Đào tạo quan tâm và bố trí một tiết lí thuyết và một tiết thực hành trong chương trình THPT. Tuy vậy việc hướng dẫn học sinh làm bài thực hành nhân giống vô tính thực vật ở các trường THPT chưa được giáo viên thực hiện tốt vì nhiều lí do: Là thành viên của nhóm cốt cán chuyên môn, thông qua công tác dự giờ ở các trường THPT trong tỉnh tôi được biết hầu hết giáo viên ở các trường chưa đầu tư cho bài thực hành này, vì mất nhiều thời gian để trồng cây và một thực tế là giáo viên cũng chưa có kỹ năng thực hành chiết, ghép cây. Nếu bị dự giờ trúng vào bài thực hành thì cũng chỉ cầm vài cành 1
2. cây lên bục giảng, hướng dẫn chung chung, chiếu vài hình ảnh cho hết giờ và học sinh vẫn không thể có kỹ năng. Để dạy tốt bài thực hành thì người thầy phải là một kỹ thuật viên có kinh nghiệm thực sự. Qua trao đổi với giáo viên ở các trường chuyên lớn trong cả nước, tôi được biết hầu hết giáo viên chỉ hướng dẫn trên lí thuyết, vẫn chưa tạo điều kiện cho học sinh thực nghiệm. Bên cạnh đó, phần hướng dẫn thực hành trong sách giáo khoa là chưa đủ chi tiết, còn khá chung chung, giáo viên và học sinh khi áp dụng khó thành công vì mỗi kỹ thuật ghép chỉ phù hợp cho một nhóm các loài cây nhất định. Nếu người thầy không đầu tư nghiên cứu dẫn đến chọn đối tượng và áp dụng kỹ thuật ghép không phù hợp thì rất khó thành công, dễ đành mất niềm tin ở học sinh. Mặt khác, sách hướng dẫn giáo viên vẫn chưa trình bày một kinh nghiệm nào giúp giáo viên thực hiện tốt bài thực hành nhân giống vô tính ở thực vật. Đặc biệt, các đồng nghiệp trong tỉnh và ngoài tỉnh vẫn chưa công bố một tài liệu nào để giúp giáo viên dạy tốt bài thực hành nhân giống vô tính. Nhận thấy được việc dạy học sinh các kỹ thuật nhân giống như giâm, chiết, ghép là góp phần vào phát triển nền nông nghiệp cũng như kinh tế địa phương, tôi đã đầu tư nghiên cứu để hướng dẫn tốt bài thực hành này gồm: chọn giống cây và tìm kỹ thuật ghép phù hợp. Tôi đã chọn được đối tượng phù hợp, gây được sự hứng thú và chú ý ở học sinh. Trong cây quá trình giảng dạy tôi đã dùng nhiều đối tượng như cây xoài, cây cà, cây họ bầu bí, cây hoa mai, cây hoa hoa hồng. Trong số đó cây hoa hồng là được học sinh quan tâm nhiều hơn vì hoa hồng dễ trồng, hoa đẹp, đa dạng về màu sắc, có giá trị kinh tế và mỹ thuật cao. Cây hoa hồng cũng là nguyên liệu phù hợp để triển khai đồng thời ba nội dung giâm, chiết, ghép. Tôi đã nghiên cứu tìm ra kỹ thuật ghép phù hợp cho cây hoa hồng. Các tài liệu của trung tâm khuyến nông, các tài liệu hướng dẫn trồng hoa hồng đã hướng dẫn người trồng hoa hồng kỹ thuật ghép mắt với cửa sổ hình chữ T trên gốc ghép. Với kỵ thuật ghép cửa sổ chữ T khi ghép phải bóc bỏ phần gỗ khỏi mắt ghép, điều này đã gây nhiều khó khăn vì cây hồng rất khó bóc vỏ, mắt hồng nhỏ, khó thao tác, dễ làm dập mắt ghép. Trong nội dung sáng kiến này, tôi trình bày kỹ thuật ghép mà tôi đã nghiên cứu đối với cây hoa hồng. Đó là kỹ thuật ghép mắt còn nguyên gỗ. Khi áp dụng kỹ thuật này sẽ giảm được số thao tác kỹ thuật do đó tăng được tốc độ ghép, kết quả cho tỉ lệ sống và nảy mầm của mắt ghép trên 95%. Các bước thực hiện sáng kiến của tôi cụ thể như sau: Bước 1. Chọn giống cây để làm thực hành. Giống cây để làm thực hành phải đạt các tiêu chí sau: - Là một đối tượng cây trồng hấp dẫn để có thể thu hút sự chú ý của tất cả các học sinh. - Là loại cây trồng phổ biến có thể nhân giống và trồng quanh năm. 2
3. - Kích thước cây không quá lớn, để đỡ tốn diện tích, công chăm sóc và đủ số lượng cho học sinh thực hành. - Là giống cây trồng tương đối dễ ra rễ, dễ sống. Chọn giống cây để làm thực hành nên chọn giống cây có thể tiến hành đồng thời ba kỹ thuật giâm, chiết, ghép. Trong quá trình triển khai bài thực hành tôi đã chọn đối tượng chính của bài thực hành là cây hoa hồng. Cây hoa hồng không chỉ đáp ứng các tiêu chí nói trên vì lứa tuổi học sinh hầu hết đều thích hoa hồng, bên cạnh đó cây hoa hồng có rất nhiều chủng loại, nhiều màu sắc với hoa rất đẹp. Các sản phẩm do chính các em làm ra không chỉ để thưởng thức mà còn là một thứ quà tặng, hoặc còn có thể kiếm thêm thu nhập. Ngoài đối tượng chính là cây hoa hồng cho các em thực hành tôi còn cho các em kiến tập trên các đối tượng như cây xoài và cây hoa mai. Bước 2. Phương pháp tiến hành. a. Phân công chuẩn bị. Chuẩn bị dành cho giáo viên: Phân nhóm học sinh. Mỗi lớp chia thành 3 – 4 nhóm. Nếu chia nhiều nhóm sẻ không đủ thời gian để hướng dẫn và khó bao quát. Phát tờ hướng dẫn thực hành do chính tay mình biên soạn và các yêu cầu với từng nhóm trước ngày thực hành ít nhất một tuần để các em chuẩn bị. Chuẩn bị cho mỗi lớp ít nhất một chậu hồng thành phẩm để trưng bày. 2 chậu hồng dại để lấy gốc ghép và lấy cành để làm thí nghiệm giâm cành. Cành hồng các màu để lấy mắt ghép, nên chọn các cành hồng đã cho hoa do chính mình ghép, không nên lấy mầm ghép từ các cành hồng mua từ chợ vì mắt ghép đó rất yếu. Chuẩn bị dây ghép và hỗn hợp để giâm cành và chiết cành. Dao để cắt mắt ghép, kéo để cắt cành. Một lọ thuốc kích thích ra rễ (superoot) mua ở cửa hàng thuốc bảo vệ thực vật. Chuẩn bị của mỗi nhóm học sinh. Một khay hoặc chậu để giâm cành có diện tích khoảng 20 dm2. Hai chậu hoa hồng để làm thí nghiệm chiết cành. Mỗi em một cành bưởi, xoài, nhãn hoặc chôm chôm. Túi nilon đen và dây nilon. Một cây mía b. Phần hướng dẫn thực hành. 3
4. • Phần lí thuyết thực hành, giâm, chiết, ghép phải được giáo viên chú ý hướng dẫn khi dạy bài sinh sản vô tính ở thực vật. • Trưng bày sản phẩm thuyết phục. Để hướng dẫn bài thực hành thành công và có tính thuyết phục thì người thầy phải chứng minh kỹ năng của chính mình. Tôi đã thuyết phục học sinh bằng cách trưng bày các chậu hoa hồng do chính tay mình ghép với 3 màu khác nhau trên một gốc ghép. Chụ thể là gốc hoa hồng với 3 màu sắc của ngày tết là đỏ, hồng, vàng. Sự thuyết phục có ý nghĩa cao hơn khi các giống hoa cho mắt ghép chính là các giống hoa hồng cắt cành mua về từ các cửa hiệu bán hoa. Cho tới nay tôi đã có những gốc hoa với nhiều màu sắc khác nhau gồm vàng, đỏ, trắng, cam và 4 màu hồng khác nhau. Bên cạnh chậu hoa đã nở tôi còn trưng bày các chẫu hoa với các mắt ghép đang nhú mầm. Chính sản phẩm trưng bày đã khiến cho tất cả các học sinh im lặng, tập trung khi tôi hướng dẫn kỹ thuật. Hình 1. Gốc hồng ghép ba màu. Hướng dẫn kỹ thuật: Cho học sinh tập theo hình chữ u dưới bóng mát ở sân trường, phía trước ngồi, phía sau đứng để dễ quan sát. Kỹ thuật giâm cành: Giáo viên thị phạm kỹ thuật giâm cành ở cây hoa hồng. Trong kỹ thuật giâm cành cây hoa hồng, đoạn hom giâm được cắt thường phải có ba mắt lá. Nếu cắt quá ngắn thì hom không đủ dài để phát triển rễ và mọc mầm. 4
5. Nếu cắt quá dài thì hom phát triển chậm, không hút đủ nước, có thể chết và gây lãng phí. Cắt bỏ phần lá phía dưới chừa lại phần lá phía trên. Hình 2. Đoạn hom hoa hồng đem giâm. Phủ 2/3 hom giâm trong hỗn hợp giâm cành. Khay giâm cành để trong nhà có mái che hoặc bóng râm có ánh sáng yếu. Tưới bằng vòi phun mỗi ngày hai lần. Sau 15 ngày khi các cành hồng dại ra rễ, ta tiến hành đưa các hom vào bầu và có thể tiến hành ghép mắt tạo cây giống. Hình 3. Khay đã giâm cành 5
6. Một số loài hoa hồng dễ ra rễ ta có thể nhân giống trực tiếp bằng kỹ thuật giâm cành. Đối với loài khó ra rễ hoặc rễ kém phát triển ta phải ghép mắt của chúng vào gốc hồng dại. khi nhân giống hồng dại để làm gốc ghép ta áp dụng kỹ thuật giâm cành. Kỹ thuật chiết. Giáo viên thị phạm kỹ thuật chiết trên các cành cây xoài hoặc bưởi. Chọn đoạn cành chiết bánh tẻ (không già cũng không non). Đường kính cành chiết thông thường từ 1 – 2cm tùy loài. Cắt hai vòng quanh thân cách nhau 2 -3 cm. Bóc bỏ phần vỏ sau đó cạo sạch bề mặt phần gỗ. Sau 2 ngày tiến hành bó bầu. Hình 4. Cắt vỏ cành chiết. Thông thường sau 2 – 3 ngày khi vết cắt khô nhựa thì sẻ bó bầu. Đối với những loại cây khó ra rễ ta có thể quấn bọc nilon đen quanh vết cắt đến thi thấy tế bào mô sẹo phát triển mới tiến hành bó bầu. Trước khi bó bầu nên dùng các thuốc kích thích ra rễ bôi quanh phần vỏ phía trên vết cắt để giúp cành chiết nhanh ra rễ. Hỗn hợp bó bầu phải có độ tơi xốp, đảm bảo độ ẩm và chất dinh dưỡng. Hỗn hợp chiết cành thường gồm 1/3 xơ dừa, 1/3 phân trâu bò đã hoai và 1/3 đất bùn phơi khô. Khi kiểm tra độ ẩm, ta nắm chặt hỗn hợp trong tay nếu nước ướt kẽ tay là được. Khi bó bầu ta nên bó bầu bằng nilon đen. Nilon giúp giữ độ ẩm và màu đen có thể chắn ánh sáng giúp rễ phát triển mạnh. Khi rễ ra nhiều và sậm màu thì ta có thể cắt cành đem trồng hoặc vô bầu đem bán. 6
7. Hình 5. Bó bầu cành chiết Hướng dẫn kỹ thuật ghép: Khi tiến hành thị phạm ghép các giống cây có kích thước bé, mắt ghép nhỏ, các kỹ sư thường dùng thân của các giống cây có kích thước lớn, tương đối mềm để làm mô hình hướng dẫn. Hình 6. Dùng cây mía để thị phạm kỹ thuật chiết ghép mắt cây hoa hồng 7
8. Trong bài này khi thị phạm kỹ thuật ghép hoa hồng tôi đã sử dụng cây mía để tượng trưng cho cành hoa hồng (chú ý cây mía là cây đơn tử diệp, không có mô phân sinh bên nên mắt ghép không liền mạch). Hình 7 - 8 cắt gốc ghép. Chọn mắt ghép. Đối với cây hoa hồng nên chọn mắt ghép ở cành bánh tẻ, cành có hoa vừa tàn. Chọn những mắt ghép từ lá thứ 5 – 10 tính từ hoa xuống là phù hợp. Chọn các mắt đã nở to thì sau khi ghép sẻ nảy mầm khỏe, tạo chồi to. Kỹ thuật cắt mắt ghép ở cành giống tương tự như cắt gốc ghép. Chú ý mắt ghép phải khít với gốc ghép. Hình 9: Ghép mắt vào gốc ghép 8
9. Kỹ thuật quấn băng. Đối với cây hoa hồng khi quấn băng không quấn chồng lên mắt ghép mà phải chừa lại để mắt ghép nảy mầm. Kỹ thuật tháo băng. Sau 2 – 3 tuần, mắt ghép đã lành hoặc đã nảy mầm ta dùng dao bén rạch một đường dọc phía đối diện với mắt ghép. Không nên cởi băng theo vòng vì làm như thế có thể làm gãy mầm ghép và mất nhiều thời gian. Hình 10: Quấn băng Đưa các sản phẩm gốc ghép và mắt ghép sau khi được cắt, kể cả chưa cột dây và có cột dây để học sinh quan sát. Các học sinh thực hiện các kỹ thuật giâm cành, chiết cành và ghép trên các cành xoài, cây mía cho quen tay trước khi ghép thật. Mỗi nhóm phải hoàn tất bài thực hành trên đối tượng chính là cây hoa hồng. Tháo băng khi mắt ghép đã nảy mầm Hình 11: Gốc hồng dại được ghép mắt thành công. * Các thông tin cần bảo mật: Không. * Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến: - Áp dụng trong nhân giống cây ăn quả, cây hoa kiểng, cây rau. - Học sinh cần nắm được các kiến thức cơ bản về chiết, ghép, giâm. * Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng sáng kiến theo ý kiến của tác giả: 9
10. - Học sinh nhận thức được các kỹ thuật chiết, ghép, giâm cành là không quá khó, không xa lạ mà rất hấp dẫn, dễ thực hiện giúp các em có thể áp dụng trong nhân giống cây trồng tại gia đình. - Điều thành công nhất trong tiết thực hành này của tôi là các em trầm trồ, thán phục thầy khi nhìn thấy gốc hoa hồng với nhiều màu sắc đẹp mắt, và trong lòng mỗi em tự phát sinh một nhu cầu học tập từ kiến thức đến kỹ năng. - 100% học sinh tham gia học tập nghiêm túc và tự tay tiến hành các kỹ thuật được hướng dẫn. - 100% các nhóm nộp sản phẩm, và có sản phẩm nhân giống thành công. * Đánh giá lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng sáng kiến theo ý kiến của tác giả: - Các học sinh rất hào hứng tham gia để thực hiện các kỹ thuật do thần hướng dẫn. Một số học sinh còn giới thiệu cha mẹ đến nhà để trao đổi về kỹ thuật ghép mai, ghép xoài, ghép cà. Từ sáng kiến này, Nhà trường đã chấp thuận cho giáo viên áp dụng để hướng dẫn hai học sinh của tỉnh đạt giải nhì cấp quốc gia với đề tài “Chiết cành cổ thụ ở cây mai vàng” (có Giấy chứng nhận kèm theo). Xác nhận của Trường THPT Chuyên Quang Trung Hiệu trưởng (Ký, đóng dấu và ghi rõ họ tên) Lý Thanh Tâm - Giáo viên trong tổ bộ môn đã áp dụng các kỹ thuật được trình bày như trong đề tài để hướng dẫn học sinh thực hành, bước đầu cũng đã gây được sự chú ý và hứng thú ở học sinh. Xác nhận của Tổ bộ môn Tổ trưởng (Ký và ghi rõ họ tên) - Danh sách những người đã tham gia áp dụng thử hoặc áp dụng sáng kiến lần đầu (nếu có): Số Họ và Ngày Nơi công tác Chức Trình độ Nội dung công Ký xác TT tên tháng (hoặc nơi danh chuyên việc hỗ trợ nhận năm sinh thường trú) môn 1 Mai Văn 01/5/1977 Đồng Xoài Giáo Thạc sỹ Kiểm nghiệm Nam viên công nghệ hiệu quả áp sinh học dụng sáng kiến 2 Nguyễn 02/8/1999 Trường THPT Học Học sinh Thử nghiệm Thị Lý Chuyên Quang sinh phương pháp Trung ghép 10
11. Tôi xin cam đoan mọi thông tin nêu trong đơn và tài liệu kèm theo là trung thực, đúng sự thật và hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật./. Đồng xoài, Ngày 27 tháng 5 năm 2015 Người nộp đơn Nguyễn Hà Thanh Phong Lưu ý: Đơn yêu cầu này chỉ mang tính chất tham khảo. 11